Blog Gamety

Ocena rozwoju zarodków

Zgodnie z Ustawą o leczeniu niepłodności z dnia 25 czerwca 2015 roku zarodek jest grupą komórek powstałą wskutek pozaustrojowego połączenia się żeńskiej i męskiej komórki rozrodczej (komórki jajowej oraz plemnika), od zakończenia procesu zlewania się jąder komórek rozrodczych (kariogamia) do chwili zagnieżdżenia się w śluzówce macicy.

Męskie komórki rozrodcze, czyli plemniki, są pozyskiwane najczęściej w drodze masturbacji. W celu wyselekcjonowania plemników najżywotniejszych, nasienie męskie przed jego wykorzystaniem do zapłodnienia komórek jajowych in vitro podlega w laboratorium odpowiedniemu przygotowaniu z zastosowaniem specjalnych podłoży laboratoryjnych.

Komórki rozrodcze żeńskie, czyli komórki jajowe (oocyty), są pozyskiwane w drodze punkcji jajników. Punkcje wykonuje się przez pochwę z pomocą cienkiej igły przy pomocy aparatu USG. W celu uzyskania większej niż w cyklu naturalnym liczby dojrzałych komórek jajowych, pacjentka jest poddawana farmakologicznej indukcji jajeczkowania , która trwa średnio od 8-14 dni. Kiedy pęcherzyki osiągną odpowiednią wielkość,  odbywa się pobranie komórek jajowych.

W laboratorium embriologicznym, już w chwili izolacji z pobranego płynu pęcherzykowego komórek jajowych otoczonych wieńcem komórek ziarnistych (takie struktury są nazywane cumulusami) jest przeprowadzana wstępna ocena oocytów.  Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii, kompleksy cumulus-oocyt (COC) są oceniane następująco:

COC- 1 : cumulus dobrej jakości, posiadający dobrze wykształcone i rozłożone regularnie komórki węzła promienistego. Z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że takie kompleksy zawierają dojrzałą komórkę jajową.

COC -0 : wszystkie inne, nie spełniające powyższych kryteriów.

Po oddzieleniu komórki jajowej od otaczających ją komórek ziarnistych, czyli „denudacji”, odbywa się dokładna ocena budowy komórki jajowej. Pod uwagę są brane: stopień dojrzałości komórek jajowych (z podziałem na oocyty niedojrzałe: GV i MI, dojrzałe i przeznaczone do procedury ICSI lub konserwacji: MII oraz oocyty zdegenerowane).

W pierwszej dobie po zapłodnieniu, po około 17 ± 1 godzinach, embriolog na podstawie obecności przedjądrzy ocenia prawidłowość procesu zapłodnienia. Prawidłowo zapłodniona komórka jajowa posiada w tym czasie dwa przedjądrza..

Pierwszy podział komórkowy (do dwóch blastomerów) w przypadku prawidłowo rozwijających się zarodków ma miejsce po 25 – 27 godzinach po zapłodnieniu komórki techniką docytoplazmatycznej iniekcji plemnika (ICSI).

W drugim dniu obserwacji (po 44  ± 1 godzinach) prawidłowo rozwijający się zarodek posiada cztery blastomery a w trzecim (po 68  ± 1 godzinach) – osiem blastomerów. Poza liczbą blastomerów,  w tym czasie jest oceniana również ich wielkość i symetria, stopień fragmentacji a także takie cechy morfologiczne jak np. ziarnistość cytoplazmy czy obecność wakuol. Dla zarodków dwudniowych ocenia się również liczbę jąder w blastomerach. Wielojądrowośc jest czynnikiem negatywnym, mogącym skutkować podwyższonym ryzykiem wczesnych poronień.

Ocena morfologii zarodka dwu- i trzydniowego jest więc wypadkową liczby blastomerów oraz oceny parametrów morfologicznych:

Przykładowo:

Zarodek oceniony w drugiej dobie obserwacji jako cl4.1 (lub A4) to zarodek posiadający cztery równe, symetryczne blastomery, mniej niż 10% fragmentacji, wielkość blastomerów adekwatną do ilości komórek, brak cech wielojądrowości.

Zarodek oceniony w trzeciej dobie obserwacji jako cl8.2 (lub B8) to zarodek posiadający osiem blastomerów, 10-25% fragmentacji, większość komórek zarodka posiada optymalną dla danego stadium wielkość, brak cech wielojądrowości.

W czwartym dniu rozwoju zarodek osiąga stadium moruli. W zależności od stopnia kompaktacji blastomerów, wyróżnia się trzy kategorie zarodków:

1 – dobry, pełna kompaktacja wszystkich blastomerów

2 – średni, kompaktacja obejmuje większość blastomerów zarodka

3 – slaby, kompaktacja niepełna, ograniczona do mniejszej niż połowa objętości zarodka, obecne dwa, trzy wolne blastomery lub brak kompaktacji.

 

W piątym lub szóstym dniu po zapłodnieniu komórki jajowej prawidłowo rozwijający się zarodek powinien osiągnąć stadium blastocysty. Komórki blastocysty są zróżnicowane na:

– komórki węzła zarodkowego, z których po zaimplementowaniu w macicy będzie się rozwijał embrion

– komórki trofoblastu – z nich powstanie łożysko

Klasyfikując blastocysty, ocenia się oddzielnie węzeł zarodkowy oraz trofoblast. Ocena jest prowadzona zgodnie z nomenklaturą wg Gardnera  (Gardner and Schoolcraft, 1999). Według tej nomenklatury opisuje się:

  1. Stopień ekspansji blastocysty, z podziałem na następujące kategorie:
  2. Wczesna blastocysta, jama blastocysty jest mniejsza niż połowa objętości zarodka
  3. Blastocysta; jama blastocysty jest większa lub równa połowie objętości zarodka
  4. Pełna blastocysta, jama blastocysty całkowicie wypełnia zarodek
  5. Blastocysta ekspandująca, o objętości większej niż wczesny embrion, otoczka staje się bardzo cienka
  6. Wylęgająca blastocysta, trofoblast wydostaje się z otoczki
  7. Wylęgnięta blastocysta, zarodek całkowicie poza osłonką
  8. Budowę węzła zarodkowego (skala A – C):

A – wiele komórek ściśle ułożonych

B – kilka komórek luźno ułożonych

C – bardzo mało komórek

  1. Budowę trofoblastu (skala A – C):

A – wiele komórek ściśle ułożonych i tworzących spójną warstwę

B – kilka komórek luźno ułożonych nabłonkowo

C – bardzo mało dużych komórek

Przykładowo:

  • Blastocysta oceniona jako bl4.1.1 (lub 4AA) to blastocysta ekspandująca, posiadająca cienką osłonkę a jej węzeł zarodkowy i trofoblast są tworzone przez wiele komórek ściśle ułożonych.
  • Blastocysta oceniona jako bl4.3.3 (lub 4CC) to blastocysta ekspandująca, posiadająca cienką osłonkę ale jej węzeł zarodkowy i trofoblast są tworzone przez bardzo małą liczbę komórek.

 

Dzięki informacjom zebranym w trakcie oceny rozwoju zarodków, embriolog identyfikuje zarodki o największym potencjale rozwojowym i dające największą szansę na ciążę. Takie zarodki są w pierwszej kolejności przenoszone do macicy podczas embriotransferu.

 

 

 

 

Strona korzysta z plików Cookies w celu realizacji usług, zgodnie z Polityką Cookies.