Nieprawidłowy poziom homocysteiny jest groźny dla ogólnego zdrowia kobiety, ale może też być jednym z czynników utrudniających zajście w ciążę. Czym dokładnie jest homocysteina, jak wpływa na zdolność rozrodczą i kiedy zaleca się ją zbadać?

Homocysteina – co to jest i jak działa w organizmie?

Homocysteina to aminokwas powstający podczas przemian metioniny – składnika białek, który organizm pozyskuje z pożywienia. W prawidłowych warunkach jej poziom jest kontrolowany przez witaminy z grupy B (B6, B12) oraz kwas foliowy (witaminę B9), które umożliwiają jej przekształcanie do innych, nieszkodliwych związków.

Zaburzenia tego procesu mogą prowadzić do hiperhomocysteinemii, czyli zbyt wysokiego stężenia homocysteiny we krwi. Taki stan wiąże się z ryzykiem powikłań zdrowotnych, w tym – istotnie – z trudnościami z zajściem w ciążę i jej prawidłowym przebiegiem. Nadmiar homocysteiny działa negatywnie na cały organizm, szczególnie na układ krążenia. Może przyczynić się do wystąpienia chorób zakrzepowo-zatorowych (np. zakrzepicy żył głębokich, zatoru płucnego), szczególnie groźnych w ciąży i połogu. Homocysteina zwiększa aktywność czynników krzepnięcia, co z kolei sprzyja tworzeniu się zakrzepów w naczyniach krwionośnych. Ma też działanie prozapalne i inicjuje stres oksydacyjny w tkankach narządów i naczyń krwionośnych.

Wpływ homocysteiny na ciążę

Jak wspomnieliśmy, w kontekście płodności groźny jest przede wszystkim nadmiar tego aminokwasu. Wysoka homocysteina zwiększa ryzyko:

  • Poronień (w tym nawracających) – homocysteina uszkadza śródbłonek naczyń krwionośnych w macicy, co może prowadzić do zakłóceń w implantacji zarodka i przedwczesnego zakończenia ciąży.
  • Zahamowania wzrostu płodu – nadmiar homocysteiny wpływa na zaburzenia w łożyskowym przepływie krwi, ograniczając dopływ tlenu i składników odżywczych do rozwijającego się dziecka.
  • Wad cewy nerwowej u dziecka (np. rozszczepu kręgosłupa) – homocysteina może zaburzać procesy metylacyjne (dotyczące m.in. „włączania” i „wyłączania” genów) oraz prawidłowy podział komórek w pierwszych tygodniach ciąży. Zwiększa to ryzyko nieprawidłowego zamknięcia cewy nerwowej.
  • Upośledzenia funkcji łożyska, w tym jego zawału (obumarcia) i oddzielenia od ściany macicy – homocysteina działa na komórki naczyń w łożysku, sprzyja powstawaniu skrzeplin i martwicy tkanki.
  • Stanu przedrzucawkowego i nadciśnienia ciążowego – w wyniku dysfunkcji śródbłonka naczyniowego i zwiększonego napięcia naczyń krwionośnych. To z kolei prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego.
  • Ciąży pozamacicznej – zaburzenia w metabolizmie homocysteiny mogą osłabiać strukturę i funkcjonowanie nabłonka jajowodów, a to utrudnia transport zapłodnionej komórki jajowej do macicy.

Ponadto hiperhomocysteinemia może zakłócać implantację zarodka, utrudniając tym samym samo zajście w ciążę. Z tych powodów badanie homocysteiny jest ważnym elementem diagnostyki niepłodności i opieki prenatalnej.

Przeczytaj także: Jak zwiększyć szansę na zajście w ciążę?

Badanie homocysteiny – kiedy warto je wykonać?

Badanie homocysteiny polega na oznaczeniu jej stężenia we krwi, z próbki pobranej na czczo (krew pobiera się zwykle z żyły łokciowej). Lekarz może je zlecić w przypadku:

  • problemów z zajściem w ciążę,
  • nawracających poronień,
  • wcześniejszych powikłań ciążowych,
  • chorób sercowo-naczyniowych w wywiadzie,
  • podejrzenia niedoborów witamin z grupy B.

Badanie homocysteiny warto wykonać szczególnie wtedy, gdy występują objawy mogące sugerować zaburzenia metylacji (to m.in. osłabienie, zaburzenia poznawcze, zaburzenia nastroju, kołatania serca) lub wcześniej zdiagnozowano mutację MTHFR. MTHFR to gen odpowiedzialny za przekształcenie kwasu foliowego –przyjmowanego wraz z dietą – w jego aktywną formę (5-metylotetrahydrofolian), niezbędną w wielu procesach metabolicznych.

Oprócz badania stężenia samej homocysteiny, w diagnostyce pomocne może być też zbadanie poziomu folianów (w tym witaminy B9), witaminy B6 i B12, a także żelaza i ferrytyny.

Normy dla homocysteiny i interpretacja wyników

Choć zakres referencyjny może się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium, standardowo norma homocysteiny mieści się w przedziale 5-15 µmol/l. W kontekście planowania ciąży i leczenia niepłodności często zaleca się, aby poziom nie przekraczał 10 µmol/l.

  • Niska homocysteina (<5 µmol/l) może wskazywać na inne zaburzenia metaboliczne lub niedożywienie.
  • Wysoka homocysteina (>15 µmol/l) wiąże się z podwyższonym ryzykiem powikłań ciążowych i problemów z płodnością, a także zwiększonym ryzykiem zaburzeń układu krążenia.

Leczenie i profilaktyka – jak regulować poziom homocysteiny?

Podstawą leczenia jest wyrównanie niedoborów witamin z grupy B, o których wspomnieliśmy wcześniej (szczególnie B6, B12 i folianów). W wielu przypadkach stosuje się aktywną formę kwasu foliowego (5-MTHF), szczególnie u osób z mutacją MTHFR. Oprócz suplementacji ważna jest też dieta bogata w warzywa liściaste, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe i orzechy.

Właściwa kontrola homocysteiny może nie tylko zwiększyć szansę na ciążę, ale również poprawić jej przebieg, ograniczając ryzyko powikłań.

Może Cię zainteresować: