Niepłodność pierwotna jest problemem, z którym zmaga się coraz więcej par planujących potomstwo. Choć współczesna medycyna oferuje skuteczne metody diagnostyki i leczenia, wiele osób przez długi czas nie wie, kiedy trudności z zajściem w ciążę powinny skłonić do konsultacji ze specjalistą. Czym dokładnie jest niepłodność pierwotna, jakie mogą być jej przyczyny i jakie badania pomagają znaleźć źródło problemu?

Co oznacza niepłodność pierwotna?

Niepłodność pierwotna to sytuacja, w której kobieta nigdy wcześniej nie była w ciąży, a para mimo regularnych starań nie może doprowadzić do poczęcia dziecka.

Zgodnie z definicją przyjmowaną przez specjalistów medycyny rozrodu, o niepłodności mówi się wtedy, gdy ciąża nie pojawia się po 12 miesiącach regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji. W przypadku kobiet po 35. roku życia diagnostykę często rozpoczyna się wcześniej – już po sześciu miesiącach nieskutecznych starań.

Niepłodność pierwotna nie oznacza bezpłodności, czyli trwałej niemożności posiadania potomstwa. W wielu przypadkach odpowiednia diagnostyka i leczenie pozwalają osiągnąć ciążę.

Niepłodność pierwotna a wtórna – czym się różnią?

Podstawowa różnica dotyczy historii rmedycznej kobiety.

Niepłodność pierwotna występuje wtedy, gdy kobieta nigdy wcześniej nie zaszła w ciążę. Natomiast niepłodność wtórna oznacza trudności z uzyskaniem kolejnej ciąży pomimo tego, że wcześniej doszło już do zapłodnienia i rozwoju ciąży – niezależnie od jej zakończenia.

Podział ten ma znaczenie diagnostyczne, ponieważ przyczyny problemu mogą być inne u kobiet, które nigdy nie były w ciąży, a inne u tych, które wcześniej zostały matkami lub doświadczyły poronienia.

Niepłodność pierwotna – kod ICD-10

W międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 niepłodność kobieca oznaczana jest kodem N97. W zależności od rozpoznanej przyczyny stosuje się bardziej szczegółowe oznaczenia dotyczące między innymi zaburzeń owulacji, niedrożności jajowodów czy czynników związanych z macicą.

Kod ICD-10 wykorzystywany jest przede wszystkim w dokumentacji medycznej, statystykach zdrowotnych oraz procesie leczenia.

Jakie są przyczyny niepłodności pierwotnej?

Przyczyn problemów z zajściem w ciążę może być wiele. Co istotne, nie zawsze dotyczą one wyłącznie kobiety. Szacuje się, że podobnie często źródło problemu występuje po stronie mężczyzny, jak i kobiety.

Do najczęstszych przyczyn kobiecych należą:

  • zaburzenia owulacji,
  • zespół policystycznych jajników (PCOS),
  • endometrioza,
  • niedrożność jajowodów,
  • zaburzenia hormonalne,
  • nieprawidłowości budowy macicy,
  • przedwczesne wygasanie czynności jajników.

W przypadku mężczyzn najczęściej rozpoznaje się:

  • obniżoną liczbę plemników,
  • zaburzenia ruchliwości plemników,
  • nieprawidłową budowę plemników,
  • infekcje układu moczowo-płciowego,
  • żylaki powrózka nasiennego.

Coraz większą rolę przypisuje się również czynnikom związanym ze stylem życia, takim jak otyłość, przewlekły stres, palenie papierosów, nadmierne spożycie alkoholu czy brak aktywności fizycznej.

Jakie badania warto wykonać?

Diagnostyka niepłodności pierwotnej powinna obejmować oboje partnerów. Im szybciej uda się ustalić przyczynę problemu, tym większa szansa na skuteczne leczenie.

U kobiety podstawowa diagnostyka obejmuje:

  • wywiad lekarski i badanie ginekologiczne,
  • USG narządu rodnego,
  • ocenę owulacji,
  • badania hormonalne,
  • ocenę rezerwy jajnikowej,
  • badania drożności jajowodów.

Najczęściej oznaczane hormony to:

  • FSH,
  • LH,
  • estradiol,
  • progesteron,
  • prolaktyna,
  • TSH,
  • FT3 i FT4,
  • AMH,
  • testosteron i inne androgeny.

Badania krwi często uzupełnia się także o ocenę gospodarki węglowodanowej, lipidogram oraz badania w kierunku chorób zakaźnych.

U mężczyzny podstawowym badaniem jest seminogram, czyli analiza nasienia oceniająca liczbę, ruchliwość oraz budowę plemników.

HSG – dlaczego jest tak ważne?

Jednym z najważniejszych badań wykonywanych w diagnostyce kobiecej niepłodności jest HSG, czyli histerosalpingografia.

Badanie polega na podaniu środka kontrastowego do jamy macicy i wykonaniu zdjęć rentgenowskich pozwalających ocenić budowę macicy oraz drożność jajowodów.

Niedrożność jajowodów jest jedną z częstszych przyczyn niepłodności, ponieważ uniemożliwia spotkanie komórki jajowej z plemnikiem. HSG pozwala wykryć także niektóre wady anatomiczne macicy, zrosty oraz inne nieprawidłowości mogące utrudniać implantację zarodka.

W wielu ośrodkach stosuje się również nowoczesne metody oceny drożności jajowodów z wykorzystaniem ultrasonografii i kontrastu podawanego podczas badania USG.

Jak wygląda leczenie tego typu niepłodności?

Sposób leczenia zależy przede wszystkim od przyczyny problemu. Nie istnieje jedna metoda skuteczna dla wszystkich pacjentów.

W zależności od rozpoznania lekarz może zalecić:

  • zmianę stylu życia i redukcję masy ciała,
  • leczenie hormonalne,
  • stymulację owulacji,
  • leczenie chirurgiczne,
  • leczenie endometriozy,
  • inseminację domaciczną,
  • zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro).

W przypadku czynników męskich wdrażane są metody poprawiające parametry nasienia lub techniki wspomaganego rozrodu.

Współczesna medycyna rozrodu pozwala skutecznie leczyć wiele przyczyn niepłodności pierwotnej, dlatego diagnoza nie powinna być traktowana jako przekreślenie szans na rodzicielstwo.

Dlaczego nie warto zwlekać z diagnostyką?

Trudności z zajściem w ciążę często powodują stres i frustrację, jednak odkładanie wizyty u specjalisty zwykle nie poprawia sytuacji. Wraz z wiekiem, szczególnie po 35. roku życia, naturalna płodność kobiety stopniowo się obniża.

Wczesna diagnostyka pozwala szybciej znaleźć przyczynę problemu, wdrożyć odpowiednie leczenie i zwiększyć szanse na uzyskanie ciąży. Dlatego jeśli mimo regularnych starań przez rok nie dochodzi do zapłodnienia, warto zgłosić się do kliniki leczenia niepłodności i rozpocząć kompleksową diagnostykę obojga partnerów.