Cytologia to jedno z najważniejszych badań profilaktycznych w ginekologii, które umożliwia wczesne wykrycie zmian przednowotworowych i nowotworowych szyjki macicy. Regularne wykonywanie badania znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju raka, ponieważ pozwala wdrożyć leczenie na bardzo wczesnym etapie. To proste, krótkie i dostępne badanie może realnie uratować zdrowie i życie.

Czym jest cytologia i na czym polega?

Cytologia polega na mikroskopowej ocenie komórek nabłonka pobranych z tarczy i kanału szyjki macicy. Materiał pobiera lekarz ginekolog lub położna przy użyciu specjalnej szczoteczki, a następnie przekazuje go do laboratorium.

Badanie pozwala wykryć stany zapalne, infekcje (w tym zakażenie wirusem HPV) oraz zmiany przed- i nowotworowe. Współcześnie stosuje się dwie metody:

  • cytologię konwencjonalną,
  • cytologię płynną (LBC – liquid-based cytology).

Cytologia płynna charakteryzuje się większą dokładnością diagnostyczną i umożliwia wykonanie dodatkowych testów, np. badania w kierunku HPV z tej samej próbki.

Przecyztaj także: Czym jest wirus HPV i jak go leczyć?

Kiedy i jak często wykonywać cytologię?

Pierwsze badanie należy wykonać po rozpoczęciu współżycia seksualnego, nie później niż około 25. roku życia. W programach profilaktycznych cytologię zaleca się wykonywać co 3 lata przy prawidłowych wynikach.

U niektórych pacjentek rekomenduje się wykonywanie badania raz w roku, zwłaszcza u kobiet:

  • z dodatnim wynikiem HPV,
  • z obniżoną odpornością,
  • palących papierosy,
  • z nieprawidłowym wynikiem wcześniejszej cytologii,
  • po menopauzie.

Rak szyjki macicy przez długi czas nie daje objawów, dlatego warto badać się regularnie.

Cytologia w ciąży 

Szczególną grupą są kobiety w ciąży – zaleca się wykonanie cytologii co najmniej dwukrotnie: w I i III trymestrze, jeśli nie była wykonywana wcześniej.

Jak przygotować się do badania?

Aby wynik był wiarygodny, badanie najlepiej wykonać między 10. a 20. dniem cyklu. Nie przeprowadza się go w trakcie miesiączki.

Na 24-48 godzin przed badaniem należy:

  • powstrzymać się od współżycia,
  • nie stosować leków i globulek dopochwowych,
  • nie wykonywać irygacji,
  • nie wykonywać badania ginekologicznego i USG przezpochwowego.

W przypadku objawów infekcji intymnej warto najpierw wdrożyć leczenie, ponieważ stan zapalny może zaburzyć interpretację wyniku.

Jak przebiega cytologia?

Badanie jest krótkie i trwa zazwyczaj kilka minut. Pacjentka przyjmuje pozycję jak do standardowego badania ginekologicznego. Lekarz wprowadza wziernik do pochwy, uwidacznia szyjkę macicy i pobiera materiał szczoteczką cytologiczną.

Cytologia nie wymaga znieczulenia i w większości przypadków jest całkowicie bezbolesna. Samo pobranie trwa kilka sekund i może powodować jedynie niewielki dyskomfort.

Po badaniu może wystąpić delikatne plamienie, które ustępuje samoistnie. Wynik jest zwykle dostępny po około 7-10 dniach.

Interpretacja wyników – system Bethesda (TBS)

Współcześnie wyniki cytologii opisuje się według systemu Bethesda (TBS). Najczęściej spotykane oznaczenia to:

  • NILM – brak zmian śródnabłonkowych i nowotworowych (wynik prawidłowy),
  • ASC-US – atypowe komórki nabłonka o nieokreślonym znaczeniu,
  • LSIL – zmiany małego stopnia,
  • HSIL – zmiany dużego stopnia,
  • ASC-H – atypowe komórki, nie można wykluczyć zmian dużego stopnia,
  • AGC – atypowe komórki gruczołowe.

Nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie raka. W wielu przypadkach zmiany mają charakter przejściowy, szczególnie u młodszych kobiet. Kluczowe jest jednak dalsze postępowanie zgodne z zaleceniami lekarza – może ono obejmować test HPV, biopsję lub inne badania.

Dlaczego nie warto odkładać badania?

Zmiany przedrakowe rozwijają się latami i są w pełni wyleczalne, jeśli zostaną wykryte odpowiednio wcześnie. Dzięki powszechnym badaniom przesiewowym śmiertelność z powodu raka szyjki macicy w krajach rozwiniętych istotnie spadła.

Cytologia jest badaniem szybkim, dostępnym i stosunkowo tanim. Nawet kobiety zaszczepione przeciwko HPV powinny wykonywać je regularnie, ponieważ szczepienie nie eliminuje całkowicie ryzyka zachorowania.

Profilaktyka ginekologiczna to jedna z najskuteczniejszych form ochrony zdrowia – kilka minut w gabinecie może zapobiec poważnej chorobie w przyszłości.